Borsa Nedir?

Borsa nedir sorusuna verilebilecek ilk yanıt; “Borsa, hisse senedi, yatırım fonları, bono, emtia ürünleri, tahvil, varant, sertifika gibi menkul kıymet olarak bilinen değerli evrakların alım satımının yapıldığı, finansal piyasadır.” Yapılan ticaret sebebiyle borsalar, pazar ya da piyasa olarak da adlandırılabilir.

Borsalar, devlet denetimi altında belli kurallara göre işleyen ve talep gören mallar için organize edilmiş piyasalar olarak da tanımlanabilir. Örneğin hisse senedi gibi değerli evrakların alınıp satıldığı yerlere menkul kıymet borsası denir. Yeni adıyla Borsa İstanbul (BİST) eski adıyla da İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) adından da anlaşıldığı gibi bir menkul kıymet borsasıdır.

Hisse Senedi Nedir?

Hisse senedi, şirketlerin ortaklarına sahip oldukları sermaye payını belgelendirmek amacıyla verdikleri kıymetli evraklara denir. Bir şirketin hisse senedi çıkarması için Sermaye Piyasası Kurumu’ndan (SPK) izin alması gerekir. Anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ve özel kanunla kurulmuş kurumlar (T.C. Merkez Bankası, Kamu İktisadi Teşekkülleri, sigorta şirketleri, bağlı ortaklıklar) hisse senedi çıkarabilir. 

Şirketler hisse senetlerini piyasaya çıkararak uzun vadeli finansman sağlamayı amaçlarlar. Yatırımcılar hisse senetlerini satın aldıklarında ödedikleri paralar şirketler için bir finansman kaynağıdır. Aynı zamanda şirketlerin hisse senedi ihraç ederek halka açılması şirketlerin kurumsallaşması ve şeffaflaşması adına önemli bir adımdır.  

Yatırımcılar, gelecekte değerleneceğini, büyüyeceğini düşündüğü şirketlere ortak olmak için hisse senedi alırlar. Yani hisse senedi almak o şirketin elde edeceği kârlara ve büyümeye ortak olmak anlamına gelir. Bu nedenle de genel olarak büyüyen ve/veya düzenli kar yaratan şirketlerin hisse senetlerine olan talep yükselir. Şirketin hisse senedi sayısı değişmedikçe artan taleple birlikte hisse senedinin fiyatı da artar. Hisse senedi, sahibine şirketin kârından hisse oranında kâr almasına, yönetim kuruluna katılma ve oy hakkı gibi haklar ve sorumluluklar getirir.

Borsada İşleyiş Nasıldır?

Günümüzde borsalar, “düştü, çıktı” gibi tabirlerle anılıyor olsa da aslında borsaların dünya ve ülke ekonomileri için önemi çok büyük. Öncelikle, borsalar halka açık şirketlerin özkaynak yaratmak için yatırımcılara erişim sağladığı en önemli kurumlardır. Ayrıca yatırımcı tarafından bakıldığında ise yatırımcılar borsalar yardımıyla gelir arttırma, şirketlere ortak olma, alternative yatırım ürünlerine yatırım yapma gibi faliyetleri organize bir piyasada hayata geçirebilir. Elbette yatırımcıların borsalarda başarılı yatırım yapabilmeleri için borsaların işleyişi konusunda bilgi sahibi olması gerekiyor.

Borsanın işleyişiyle ilgili en temel bilgi fiyatlar düşükken satın alıp, fiyatlar yükseldiğinde satış yaparak kar elde etmektir. Örnek vermek gerekirse 10 TL’den aldığınız bir payı (hisse seneti) 11 TL’den sattığınızda aradaki 1 TL’lik fark sizin kârınızdır. Tabii burda önemli olan fiyatın ne zaman düşüp ne zaman yükseleceğini öngörebilmektir.

Borsalarda alıcı ve satıcılar genellikle aracı kurumların aracılık yapmasıyla karşı karşıya gelirler. Borsadaki fiyat dalgalanmalarını satıcıların arzı ile alıcıların talebi belirler. Anlık olarak değişen arz talep dengesine göre piyasa fiyatları değişiklik gösterir. Arz ve talep ise ülkenin ekonomisinin genel gidişatı, enflasyon, faiz oranları, kişi başı gelir, işsizlik oranı ve bunlara benzer verilerden etkilenebilir. Bunun yanı sıra uluslararası piyaslardaki beklentiler ve gelişmeler de arz ve talebe etki edebilir. Bu nedenle pay piyasalarına yatırım yapacak kişilerin bu gelişmeleri yakından takip etmesi önemlidir. Aynı zamanda belirli bir şirketin payına yatırım yapılacaksa şirkete ve şirketin içinde bulunduğu sektöre dair gelişmelerin de yakından takip edilmesi önemlidir.  Örnek vermek gerekirse bir şirket yeni yatırımlar yaparak büyüyorsa, şirkete dair güçlü finansal sonuç bekleniyorsa bu şirketin hisselerine olan talebin artması beklenir. Genellikle bu faktörlerhissenin fiyatının yükselmesini sağlar.

Borsa İstanbul

Türkiye sermaye piyasalarında borsaları tek çatı altında toplayan Borsa İstanbul, esas sözleşmesinin Sermaye Piyasası Kurulu’nca hazırlanıp ilgili Bakanın onayı sonrasında 3 Nisan 2013 tarihinde doğrudan tescil ve ilan edilmesiyle faaliyet izni almıştır.

Borsa İstanbul’un başlıca amacı ve faaliyet konusu; "Kanun hükümleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde, sermaye piyasası araçlarının, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve Sermaye Piyasası Kurulunca uygun görülen diğer sözleşmelerin, belgelerin ve kıymetlerin serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli bir şekilde, şeffaf, etkin rekabetçi, dürüst ve istikrarlı bir ortamda alınıp satılabilmesini sağlamak, bunlara ilişkin alım satım emirlerini sonuçlandıracak şekilde bir araya getirmek veya bu emirlerin bir araya gelmesini kolaylaştırmak ve oluşan fiyatları tespit ve ilan etmek üzere piyasalar, pazarlar, platformlar ve sistemler ile teşkilatlanmış diğer pazar yerleri oluşturmak, kurmak ve geliştirmek, bunları ve başka borsaları veyahut borsaların piyasalarını yönetmek ve/veya işletmek ve ana sözleşmesinde yazılı olan diğer işlerdir."

Türkiye'de Borsa İstanbul, bir anonim şirket olarak kendi yönetim kurulunun aldığı kararlar ile yönetilir. Aynı zamanda  6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu esasları çerçevesinde Sermaye Piyasası Kurulu tarafından denetlenir.

Borsa İstanbul hakkında daha detaylı bilgi için www.borsaistanbul.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

Deutsche Bank'ın Türkiye'de ihraç ettiği varantlar ve sertifikalarla ilgili yatırımcıları bilgilendirmeyi hedefleyen bir sitedir. Sitede bulunan broşür ve videolarla yatırımcılar “Varant nedir?, “Kaldıraç nedir?”, “Kaldıraçlı hisse senedi yatırımı nasıl yapılır?” gibi soruların cevabını bulabilir. Bunun yanı sıra yasal dokümanlar, günlük bültenler, varant hesaplama ve analiz araçları da yine yatırımcıların kullanımına sunulmuştur. Yatırımcılar, Borsa İstanbul’da işlem gören, BIST30 Endeks, hisse ve yurtdışı piyasa endekslerine dayalı varantlarla ilgili daha detaylı bilgi için Varant Destek Hattını (212 319 03 50) arayabilir ya da varant.turkiye@db.com'a e-posta atabilir.