Sıkça Sorulan Sorular

Varant nedir?

Varantlar, yatırımcısına bir dayanak varlığı, belirli bir tarihte, belirli bir fiyattan satın alma veya satma hakkı veren menkul kıymetleştirilmiş opsiyonlardır. Varantlar, pay yatırımcılarına kaldıraç kullarak hem düşen hem de yükselen piyasalarda yatırım yapma imkanı sağlar. Yatırımcılar sermayelerinin sadece küçük bir kısmını riske atarak iki yönde de yatırım yapabilmesini sağlar.

Dayanak varlık nedir?

Varantlar, finansal bir varlığa ya da göstergeye dayalı olarak çıkartılırlar. Varantların alım ya da satım hakkı verdiği bu tür finansal araçlar dayanak olarak adlandırılır.

Günümüzde Borsa İstanbul'da hangi dayanak varlıklar üzerine varantlar işlem görmektedir?

SPK günümüzde BIST30 içindeki pay ve pay endeksleri üzerine varant ihracına izin veriyor. Bunun yanı sıra yurtdışı endekslere yatırım imkanı sağlayan X-markets varantları da piyasada işlem görmektedir. Yurtdışı endekslere dayalı varantlarla ilgili daha detaylı bilgi için lütfen tıklayınız.

Deutsche Bank X-markets varantları aracılığıyla BIST30, DAX, S&P500, NASDAQ, Dow Jones, Eurostoxx 50, FTSE 100, Nikkei 225 endekslerine ve AKBNK, EKGYO, EREGL, GARAN, HALKB, ISCTR, KCHOL, SAHOL, THYAO, TTKOM, TUPRS, VAKBN ve YKBNK hisselerine kaldıraçlı yatırım yapılabilir.

Alınıp satılan yani piyasada işlem gören “şey” nedir?

Piyasada bir alım ya da satım “hakkı” işlem görmektedir. Yatırımcı, bu hakkı almak için bir prim öder. Yatırımcının amacı, bu hakkı aldığından daha yüksek bir fiyata satarak kâr etmektir. 

Alım ve satım varantları arasındaki fark nedir?

Alım varantı, yatırımcısına belirli bir tarihte ilgili dayanak varlığı belirli bir fiyattan alma hakkı verir. Yatırımcının alım yükümlüğü yoktur. Dayanak varlığın değerinin artmasını bekleyen yatırımcılar içindir. 

Satım varantı ise yatırımcısına belirli bir tarihte ilgili dayanak varlığı belirli bir fiyattan satma hakkı verir. Yatırımcının satım yükümlüğü yoktur. Dayanak varlığın düşeceği beklentisinde olan yatırımcılar içindir.

Varantların fiyatları nasıl belirlenmektedir?

İhraççılar, piyasa yapıcılığı faaliyetiyle gerçekçi fiyatlardan alım satım kotasyonları vermektedir. Yatırımcılar bu alım-satım kotasyonları arasındaki bir fiyattan varantlarda işlem yapabilir.

Varant fiyatlarına hangi faktörler etki eder?

Pay varantları aynen opsiyonlar gibi fiyatlanırlar. Varant fiyatına etki eden faktörler; dayanak varlık spot fiyatı, dayanak varlığın ileriye dönük oynaklığı, faiz oranı, kullanım fiyatı, vadeye kalan gün sayısı ve beklenen temettü miktarıdır.

Kaldıraç nedir? Nasıl kullanılır?

Varantlarda kaldıraç etkisi vardır. Kaldıraç etkisi, nispeten daha küçük bir yatırımla daha büyük bir pozisyon alabilmeyi ifade eder. Basit kaldıraç, dayanak varlık fiyatını varant fiyatına bölerek hesaplanır.

Varantlar Borsa İstanbul'da nasıl işlem görüyorlar? Bu ürünler için ayrı bir tahta mı açılıyor?

Varantlar menkul kıymet olarak ihraç edilip, pay gibi alınıp satılabiliyor. İhraçcılar, ihraç ettikleri ürün karşılığında piyasaya karşı bir taahüt altına girmiş oluyor. Yatırımcılar teminat yatırmadan doğrudan ürünü alıp satarak işlem yapabiliyor. Türkiye’deki aracı kurumlar halihazırda kullandıkları altyapıyla bu ürünleri yatırımcılara sunabiliyor.

Her varantın dayanak pay/endeks ve ihraççıyı ifade eden 5 karakterden oluşan bir kodu var ve her varant ayrı bir tahtada işlem görüyor. 

Yatırımcı açısından varantların diğer ürünlere kıyasla avantajları nelerdir?

Kaldıraç özelliği sayesinde varantlar, küçük bir primi riske atarak yatırım yapma imkanı sağlıyor. Varantlar, Türkiye’de ilk defa paylar için her iki yöne de yatırım imkanı veren yatırım araçlarıdır. Alım satım maliyetleri tipik olarak daha düşüktür. Çok geniş ürün yelpazesi olmasının yanı sıra piyasa yapıcılığı sayesinde yatırımcılar istedikleri zaman likidite bulup pozisyonlarını gerçekçi fiyatlardan kapatabilmektedir. Bir opsiyon olan varantlar ekonomik dalgalanmaların yarattığı risklerin ortadan kaldırılmasını ya da azaltılmasını sağlamaktadır. Varantlar spot piyasalarda meydana gelebilecek fiyat değişimlerine karşı yatırımcıları koruma özelliğine sahiptir. Zarar edilecek miktar başta varanta ödenen miktar ile sınırlıdır.

Varantların dezavantajları ve riskleri nelerdir?

Varantlar belli bir vadeye sahiptirler, ömürleri sınırlıdır. Kaldıraç etkisi nedeniyle varant alım işlemi yapmanın piyasada lehte çalışabileceği gibi aleyhte de çalışabileceği göz önünde tutulmalıdır. 

Piyasada oluşacak fiyat hareketleri sonucunda varanta yatırılan paranın tümünün kaybedilme riski vardır. Ancak, risk varanta ödenen bedel ve buna ek olarak ödenen komisyon ve diğer ücretlerle sınırlıdır.

Piyasa yapıcılığı nedir?

Piyasa yapıclığı bir menkul kıymetin alınıp satılmasını kolaylaştırmak için bu menkul kıymete likidite sağlamak şeklinde tanımlanabilir. Piyasa yapıcı ilgili menkul kıymetle ilgili sürekli bir alış ve satış seviyesi yayınlar. Piyasa yapıcı bu seviyelerden almaya veya satmaya olağanüstü durumlar dışında her zaman hazırdır. İhraççılar kendi ihraç ettikleri varantlarda piyasa yapıcıları aracılığıyla sürekli kotasyon vereceklerdir. Böylece yatırımcılar likidite riski almadan varantları kolaylıkla alıp satabileceklerdir.

Yatırımcılar sadece piyasa yapıcıları üzerinden mi alıp satabilecekler?

Yatırımcılar serbestçe piyasadan alıp satabilecekler. Piyasa yapıcıyla karşılaşmaları şart değildir. Piyasa yapıcı kotasyonu aralığında piyasa kendi içinde de kolaylıkla alım satım yapabilir.

Yatırımcılar varant ürünlerine nasıl ulaşabilirler?

Varantlar Borsa İstanbul'da işlem görmektedir. Varantlar, yatırım bankaları ve aracı kuruluşlar vasıtasıyla tıpkı paylar gibi alınıp satılabilir. 

Varantta kimler yatırım yapabilir?

Varantlar, bireysel ve kurumsal tüm yatırımcıların kullanımına açıktır.

Deutsche Bank yurt dışında hangi ülkelerde varant ürünleri sunmaktadır?

Deutsche Bank, uluslararası ölçekte, işlem hacmine göre önde gelen varant ihtaççılarından biridir. Deutsche Bank’ın ihraç ettiği 30,000’in üzerinde varant ürünü dünyada çeşitli borsalarda işlem görüyor.

Deutsche Bank başta Almanya olmak üzere, İsviçre, İtalya Avusturya, İspanya, Hong Kong, Singapur, Güney Afrika gibi ülkelerde aktif varant ihraççısını konumundadır.

Varantlar Türkiye sermaye piyasalarına nasıl bir katkı sağladı?

Deutsche Bank olarak varantların Türk sermaye piyasaları açısından önemli bir boşluğu doldurduğunu düşünüyoruz. Çünkü opsiyonlar varantlar ihraç edilene kadar yalnızca tezgah üstü piyasalarda büyük yatırımcıların kullanabileceği araçlardı. Bu araçlar ikincil piyasalarda ilk defa tüm yatırımcıların erişimine açılmış oldu. Artık, piyasa yapıcılığı sayesinde yatırımcılar varantları gerçekçi fiyatlar civarından kolaylıkla alıp satabiliyor. Tasarruf sahiplerine yatırım alternatifleri sunan varantlar, Türkiye’de sermaye piyasalarının derinliği ve genişliğinin artırmasında katkıda bulunuyor. Ayrıca bu ürünlerle ilgili yapılan seminer ve webinar formatındaki eğitim faaliyetleriyle piyasadaki yatırımcıların varant ve dolayısıyla opsiyon hakkındaki bilgi düzeyine de uzun vadede olumlu katkı sağladığımıza inanıyoruz. Varantlarla, banka ve aracı kurumlar için de yeni bir iş alanı ve tüm sektör için ilave gelir kaynağı sağlanacağı gibi Borsa İstanbul'da ihraç gelirleri ve işlem hacminin artmasıyla birlikte toplam kurtaj gelirinde de artış olduğundan bahsetmek mümkün.

Bu ürünlerin vergilendirilmesi nasıl olacak?

Dayanağı yurtiçi kıymet olan pay ve endeks varantları hisse senetleriyle aynı şekilde vergilendirilir. Stopaj sıfırdır. Bunun dışında kalan dayanağı yurtdışı kıymet olan varantlar (örneğin dayanak varlığı döviz yada S&P500 endeksi olan varantlar) %10 stopaja tabiidir.

Neden bu kadar çok ürün var?

Deutsche Bank’ın piyasa yaklaşımını bir süpermarkete benzetebiliriz. Yatırımcılar raflarda istedikleri sayı ve çeşitte ürünü bulmak isteyecekler. İhraççıların da bu talebe yetişebilmek için raflarını dolu tutması gerekecek. Bir pay için çeşitli vadelerde, çeşitli kullanım fiyatlarına sahip alım veya satım varantları düşünülebilir. Pay sayısını da göz önüne aldığınızda ürün sayısı katlanarak artar.

Dayanak varlıklar hangi kriterlere göre belirleniyor?

Dayanak varlık seçiminde derinlik, işlem hacmi gibi kriterler dikkate alınmaktadır. İhraççı risk yönetimini gerçekleştirebilmek için ilgili paylarda alım satım yapar. Bu yüzden büyük ve derinliği olan paylar, endeksler veya sepetler tercih edilmektedir.

Ürünlerin vadeleri nasıl belirleniyor?

Varantlar kısa ve orta vadeli yatırım araçlarıdır. Çok uzun vadeli varantların primleri de yüksek olur. Çok kısa vadeli varantlar ise zaman değerinin hızla azalması sözkonusu olduğu için çok riskli olabilirler. Türkiye’de şu aşamada 3 aylık vadeler makul gözükmektedir. Piyasanın ihtiyaçlarına göre daha kısa veya uzun vadeli ürünler ihraç edilebilir.

Alım ve satım varantlarındaki hareketlilik, BIST30 endeksine pozitif veya negatif nasıl bir etki yapacak?

BIST30 endeksine dayalı varantlar endeksteki değişikliklerden etkileneceklerdir. Alım ve satım varantlarının ne oranda tercih edileceği piyasanın endeksin yönü konusundaki beklentilerini yansıtabilir. Varantlar pay piyasında işlem hacminin artmasını sağlayabilir.

Bir satım varantına talebin yoğun olması durumunda o varantın dayanak varlığı olan varlığın değer kaybedeceği beklentisi oluşmaz mı? Bunun piyasalardaki yansımaları ve etkileşimi sizce nasıl olur?

Satım varantına ilgi yüksek olursa bu varantı alan yatırımcıların ilgili dayanak varlıkta bir düşüş beklediklerine işarettir. Bu beklentiyi genelleştirmek için bu dayanak üzerine ihraç edilmiş olan tüm varantlara bakmak gereklidir. Ayrıca, dayanak varlıkla ilgili diğer haberleri ve gelişmeleri de değerlendirmek gerekir.

Ben kazanırken ihraççı para mı kaybedecek? 

Hayır. İhraççılar pozisyonlarını riskten korunma işlemleriyle sürekli koruma altına alırlar ve bu nedenle yatırımcıya karşı pozisyon almazlar. İhraççılar, dayanak varlıkta sürekli riskten korunma işlemi gerçekleştirdikleri için, likiditesi az olan ve bu nedenle de riskten korunma işlemi yapılamayan paylara dayalı varant ihraç etmezler.

İhraççı bu işten nasıl gelir sağlayacak? 

İhraççıyı bir döviz bürosuna benzetmek mümkün. Nasıl ki döviz büroları alım-satım fiyatı arasındaki farktan gelir sağlıyorsa ihraççı da varantlardaki alım-satım kotasyonları arasındaki farktan gelir sağlamaktadır. Bununla birlikte ihraççı daha fazla gelir sağlamak adına alım-satım kotasyonları arasındaki farkı (makas) artırdığında bu yatırımcılara artık cazip gelmeyecek ve işlem hacmi belirgin bir şekilde düşecektir. Bu nedenle geniş makaslı varantlar ihraççı için de olumsuz sonuzlara neden olur. Özetlemek gerekirse aslında ihraççı için ideal olan mümkün olduğu kadar fazla sayıda yatırımcının yatırım yapmasıdır. Bu nedenle de ihraççı için şeffaf, anlaşılır ve dürüst bir biçimde piyasa yapıcılık işlevini gerçekleştirmesi gerekir. 

Yatırımcılar birden fazla varanta yatırım yapabilecekler mi?

Elbette yapabilecekler. Varantlar pay benzeri ürünler olduğu için yatırımcılar tıpkı değişik paylara yatırım yapar gibi değişik varantlara da aynı anda yatırım yapabilecekler.

Deutsche Bank'ın Türkiye'de ihraç ettiği varantlar ve sertifikalarla ilgili yatırımcıları bilgilendirmeyi hedefleyen bir sitedir. Sitede bulunan broşür ve videolarla yatırımcılar “Varant nedir?, “Kaldıraç nedir?”, “Kaldıraçlı hisse senedi yatırımı nasıl yapılır?” gibi soruların cevabını bulabilir. Bunun yanı sıra yasal dokümanlar, günlük bültenler, varant hesaplama ve analiz araçları da yine yatırımcıların kullanımına sunulmuştur. Yatırımcılar, Borsa İstanbul’da işlem gören, BIST30 Endeks, hisse ve yurtdışı piyasa endekslerine dayalı varantlarla ilgili daha detaylı bilgi için Varant Destek Hattını (212 319 03 50) arayabilir ya da varant.turkiye@db.com'a e-posta atabilir.